ข่าวสารและกิจกรรม
ประกาศสมาคมฯ
ข่าวสารสมาคมฯ
สารจากนายกฯ
ปฏิทินกิจกรรม
วารสารสมาคมฯ
เว็บบอร์ด
ติดต่อสอบถาม
ศูนย์การแพทย์
ภาวนาปัญญาวิส
เข้าสู่ระบบสมาชิก
ชื่อผู้ใช้
รหัสผ่าน
จดจำการล็อกอิน
 ลืมรหัสผ่าน?
กรุณากรอก Email ของท่าน

 สมัครสมาชิก
ค้นหาข้อมูลสมาคม
สมัครรับข่าวสารจากสมาคม
กรุณากรอกอีเมล์ของคุณ

เว็บไซต์ข้อมูลสมาคมชาวจันทบุรี
หน้าแรก เกี่ยวกับสมาคม สายสัมพันธ์สมาคม สมาคมเพื่อสังคม ติดต่อสอบถาม
เว็บไซต์สมาคมชาวจันทบุรี เป้นเว็บไซต์ของสมาคม ได้รับการสนับสนุนระยะแรกจากเครือข่ายจิตอาสา ศูนย์ส่งเสริม และพัฒนาพลังชาวจันทบุรีเชิงคุณธรรมส่ง
ข่าวสารสมาคมฯ 08 มิถุนายน 2561
๘ มิถุนายน...#วันกิติยากร


 ๘ มิถุนายน...#วันกิติยากร
 
มหาอำมาตย์เอกพิเศษ พลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ #กรมพระจันทบุรีนฤนาถ (#พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์--ต้นราชสกุล “#กิติยากร“) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ ๑๒ ใน #พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  มีพระประสูติการแต่ #เจ้าจอมมารดาอ่วม เมื่อวันจันทร์ เดือน ๗ ปีจอ ตรงกับวันที่ ๘ มิถุนายน ๒๔๑๗  สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๒๗ พฤษภาคม ๒๔๗๔ ในระหว่างเสด็จไปประทับรักษาพระอาการประชวรที่นครปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส
 
มีวลีที่กล่าวถึง #เสด็จในกรมพระจันทบุรีฯ ว่า “ปีจอ วันจันทร์ เดือนเจ็ด ลูกพระจุล หลานพระจอม ตัวเป็นเจ้า ตาเป็นเจ๊ก“ เนื่องจากเจ้าจอมมารดาอ่วมเป็นลูกจีน ธิดาของ #พระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (#เจ้าสัวยิ้ม--ต้นตระกูล “พิศลยบุตร“) เป็นผู้คิดขุดลอกคลองภาษีเจริญในสมัยรัชกาลที่ ๔ และเป็นเจ้าของเรือกลไฟชื่อ “เจ้าพระยา“ เดินเรือระหว่างกรุงเทพฯ-สิงคโปร์ เป็นรายแรกและรายเดียวในสมัยนั้น กับ คุณปรางค์ มารดา)
 
เริ่มทรงพระอักษรในสำนักของ “พระยาศรีสุนทรโวหาร“ (น้อย อาจารยางกูร) แล้วเสด็จไปทรงพระอักษรที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ  ทรงโสกันต์เมื่อ พ.ศ.๒๔๒๘  ต่อมาทรงผนวชเป็นสามเณร ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม  เมื่อลาผนวชแล้วจึงเสด็จไปทรงศึกษาต่อ ณ ประเทศอังกฤษ เมื่อ พ.ศ.๒๔๓๒  นับเป็นพระราชโอรสรุ่นแรกในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ได้เสด็จไปศึกษาต่างประเทศ ประกอบด้วย
๑) พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์  (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ)
๒) พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธ์ิ--ต้นราชสกุล “#รพีพัฒน์“)
๓) พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิตติบดี--ต้นราชสกุล “#ประวิตร“)
๔) พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช (พลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช--ต้นราชสกุล “#จิรประวัติ“)
 
ทรงสำเร็จ #วิชาบูรพคดีศึกษา (Oriental Studies) จากสถาบันตะวันออก #มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด สาขาวิชาภาษาบาลีและสันสกฤต เมื่อ พ.ศ.๒๔๓๗
 
เมื่อเสด็จนิวัตพระนครแล้ว ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕  ทรงรับราชการใน #กรมราชเลขานุการ แล้วเป็น #อธิบดีกรมศึกษาธิการ  เมื่อทรงกรมเป็น “พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นจันทบุรีนฤนาถ“ ใน พ.ศ.๒๔๔๕ ทรงดำรงตำแหน่ง #เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ
 
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖  ทรงได้รับเลื่อนกรมเป็น “พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ“ เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๓ ทรงดำรงตำแหน่ง #เสนาบดีกระทรวงพาณิชย์ เป็นพระองค์แรก เมื่อแยกออกจากกระทรวงเกษตราธิการเป็น #กระทรวงพาณิชย์
 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ทรงพระปรีชาสามารถในด้านการคลังและการเศรษฐกิจ อาทิ
- มีพระดำริให้จัดตั้ง #คลังออมสิน เพื่อให้ราษฎรได้นำเงินไปฝากให้ปลอดจากโจรภัยและอัคคีภัย ตลอดจนส่งเสริมการออมทรัพย์
- ทรงจัดตั้ง #กรมพาณิชย์และสถิติพยากรณ์ และจัดตั้ง #สหกรณ์
- ทรงวางระเบียบวิธีการศุลกากร และร่างกฎหมายศุลกากรเป็นครั้งแรก
- ทรงปรับปรุงระบบภาษีสรรพากร รวบรวมหน่วยงานจัดเก็บภาษีให้รวมอยู่ในบังคับบัญชากระทรวงเดียวกัน
- ทรงริเริ่มกำหนดให้สุราและฝิ่นเป็นสิ่งผูกขาดของรัฐบาล เพื่อเตรียมการบังคับให้การสูบฝิ่นเป็นสิ่งต้องห้ามในเวลาต่อมา
 
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗  ทรงดำรงตำแหน่ง #อภิรัฐมนตรี ที่ปรึกษาในการบริหารราชการแผ่นดิน และทรงเป็น #กรรมการราชบัณฑิตยสภา
 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ทรงพระปรีชาสามารถในภาษาบาลีเป็นอย่างยิ่ง อาทิ
- ทรงแปลเรื่อง “#จันทกุมารชาดก“ จากภาษาบาลีเป็นภาษาไทย  เมื่อความทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทแล้ว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานพัดเปรียญธรรมห้าประโยคเป็นกรณีพิเศษ
- ทรงเรียบเรียง “ปทานุกรม บาลี-ไทย-อังกฤษ-สันสกฤต“ โดยอาศัยพจนานุกรมบาลีของ อาร์.ซี. ชิลเดอร์ส (R.C.Childers) ที่ “สมาคมบาลีปกรณ์“ ดำเนินการจัดพิมพ์มาก่อนหน้านี้แล้วเป็นหลัก แต่ต้นฉบับที่ทรงจัดทำยังไม่เรียบร้อยดีทุกส่วนได้สิ้นพระชนม์เสียก่อน  #พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ “คณะสงฆ์วัดบวรนิเวศวิหาร“ ร่วมกับ “ศาสตราจารย์ หม่อมหลวงจิรายุ นพวงศ์“ องคมนตรี ตรวจชำระต้นฉบับทรงร่าง  แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ “มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย“ จัดพิมพ์ปทานุกรมนี้เพื่อเผยแผ่เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย
 
พระโอรสองค์สำคัญพระองค์หนึ่ง คือ “พลเอก พระวรวงศ์เธอ #กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ“ (แรกประสูติเป็น หม่อมเจ้านักขัตรมงคล แล้วเลื่อนพระยศเป็น พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านักขัตรมงคล ก่อนจะทรงกรมในภายหลัง) เป็นพระชนกใน #สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (แรกประสูติเป็นหม่อมราชวงศ์)  ด้วยเหตุนี้ “เสด็จในกรมพระจันทบุรีฯ“ จึงอยู่ในฐานะเป็นพระราชบุพการีพระองค์หนึ่งใน #สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ด้วยเป็นพระปัยกา (ทวด).
 
ภาพประกอบ : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ฉายพระรูปกับ หม่อมเจ้าอัปสรสมาน (ราชสกุลเดิม “เทวกุล“) พระชายา ตั้งแต่ยังเยาว์พระชันษา (“ฉายานิทรรศน์“ ลงสีภาพเก่า).
 
  Copyright © 2009.สมาคมชาวจันทบุรี. All right reserved.